Fes

Fes kost meer moeite dan Marrakesh. De medina, Fes el-Bali, is een van de grootste autovrije stadsgebieden ter wereld: duizenden steegjes, ezels met vracht, werkplaatsen waar koper wordt geklopt en leer wordt geverfd zoals duizend jaar geleden. Het is er drukker, steiler en verwarrender dan in Marrakesh. Het is ook echter, want in de medina wordt nog gewerkt en dus meer gedaan dan verkopen. Met een goede gids en een riad om naar terug te vluchten houd je aan Fes een van de sterkste herinneringen van je reis over.

Looierijen, madrasa's en werkplaatsen

De leerlooierijen van Chouara ken je van de foto's: tientallen stenen bakken met kleurstof, mannen die tot hun middel in de verf staan. Je bekijkt het vanaf het terras van een leerwinkel. Je krijgt een takje munt tegen de geur en een verkooppraatje op de koop toe. Vijf minuten kijken is genoeg, en je gaat weg met de mooiste foto van je reis.

In de madrasa's kom je tot rust. De Bou Inania uit de 14e eeuw en de Al-Attarine bij de kruidenmarkt hebben binnenplaatsen met zellige, cederhout en stucwerk waar je even kunt zitten. De Kairaouine-universiteit, een van de oudste ter wereld, is voor niet-moslims gesloten. Door de deuren vang je een glimp op van de binnenplaats.

Verder loop je langs de Nejjarine-fontein en het houtmuseum ernaast, de Place Seffarine waar de koperslagers werken, en de vele funduqs. Dat zijn oude karavanserais waar nu ambachtslieden zitten. Aan het eind van de dag rijd je naar de Marinidische graven op de heuvel, voor het uitzicht over de hele medina bij zonsondergang.

Fes el-Jdid, de nieuwere stad uit de 13e eeuw, heeft de Mellah (de Joodse wijk) en het koninklijk paleis met zijn koperen deuren. Een uurtje is genoeg.

Wat je overslaat

De pottenbakkerij aan de rand van de stad is een verkooppunt met een demonstratie, en alleen de moeite als je toch keramiek wilt kopen. Hetzelfde geldt voor de tapijtwinkels waar je "even" thee gaat drinken: reken op een uur en een stevig verkoopgesprek. Zeg vooraf wat je wilt, dan slaat de gids het over.

Alleen over straat in Fes

Fes is conservatiever dan Marrakesh en de aandacht is anders: minder flirten, meer "waar ga je heen, ik breng je wel". Zelfbenoemde gidsen, vaak jongens, lopen met je mee tot je ja zegt. Kordaat nee zeggen en doorlopen werkt. Met een officiële gids naast je stopt het helemaal. Verder worden vrouwen alleen met rust gelaten; de medina is vol vrouwen die boodschappen doen.

Kleed je in Fes echt bedekt: een lange broek of rok, bedekte schouders, niets strak. Je valt hier sneller op dan in Marrakesh. De gidsen over kleding en over taal en etiquette helpen je daarbij.

's Avonds is de medina snel leeg en donker. Eet in je riad of laat je terugbrengen. Riads in Fes zijn vaak bijzonder mooi, met binnenplaatsen van vier verdiepingen hoog, en daar sluit je de dag het prettigst af.

Hoe je er komt en hoe lang je blijft

Vanuit Marrakesh is het ongeveer zes uur rijden via Beni Mellal, of zeven uur met de trein via Casablanca. Vanuit Meknès is het een uur. Blijf twee nachten. Dan heb je één volle dag met een gids, een halve dag voor jezelf en tijd om bij te komen.

Ga tussen april en juni of tussen september en november. In de winter is het koud en nat, in de zomer benauwd in de smalle stegen. In de stad doe je alles te voet. Een petit taxi brengt je van de medina naar de nieuwe stad; hoe die werken, staat bij vervoer.

Fes op de rondreis

Fes is een vast onderdeel van de rondreis langs de koningssteden. Soukayna rijdt je erheen, via Beni Mellal en het Midden-Atlasgebergte of via de kust en Rabat, en regelt in Fes een officiële lokale gids die de medina kent. Zelf blijft ze beschikbaar voor de ritten naar Chefchaouen en Volubilis. Wil je Fes combineren met de Sahara, dan rijd je vanuit Merzouga in zeven uur naar Fes en heb je een rondje Marokko gemaakt.