Taal en omgangsvormen in Marokko

In Marokko spreken mensen Darija (Marokkaans-Arabisch), Tamazight en Frans, en in toeristische gebieden ook Engels. Je hoeft geen Arabisch te kennen om er te reizen. Ken je een paar woorden Darija en weet je hoe de omgangsvormen werken, dan zijn mensen wel hartelijker, krijg je eerlijkere prijzen en duren gesprekken langer.

Welke talen

Marokko heeft twee officiële talen: Arabisch en Tamazight (Berbers). Thuis spreken mensen Darija, het Marokkaans-Arabisch dat sterk verschilt van het Arabisch uit het Midden-Oosten, of een van de Berbertalen. Die hoor je vooral in het Atlasgebergte, het zuiden en het Rif. Frans is de taal van het onderwijs, de zaken en de borden op straat; in de steden spreekt bijna iedereen het. Engels wint terrein onder jongeren en in het toerisme. Spaans hoor je in het noorden.

Met Engels red je je in riads, restaurants en bij gidsen, en met Frans bijna overal. Darija gebruik je vooral om een glimlach te krijgen. Soukayna spreekt de taal van het land, dus onderweg vertaalt ze wat nodig is.

Twintig woorden die je op weg helpen

De uitspraak is bij benadering. De klemtoon ligt meestal op de laatste lettergreep.

1. Salam (sa-LAM): hallo
2. Salam aleikum (sa-LAM a-LEI-kum): vrede zij met u, de volledige groet. Antwoord: wa aleikum salam
3. Sbah lkhir (sbah l-CHIER): goedemorgen
4. Msa lkhir (msa l-CHIER): goedenavond
5. Bslama (bes-LA-ma): tot ziens
6. Shukran (SJOEK-ran): dank je
7. La shukran (LA SJOEK-ran): nee, dank je. Het nuttigste zinnetje in de souk
8. Afak (a-FAK): alsjeblieft (als je iets vraagt)
9. Wakha (WA-cha): oké, goed
10. La (LA): nee
11. Iyeh (I-jeh): ja
12. Smahli (SMAH-li): sorry, pardon
13. Bshhal (besj-HAL): hoeveel kost het
14. Ghali (GHA-li): duur. Zeg het met een glimlach bij het afdingen
15. Bzzaf (be-ZEF): veel, te veel
16. Shwiya (SJWIE-ja): een beetje. Shwiya sukkar: een beetje suiker
17. Atay (a-TAI): thee
18. Ma (MA): water
19. Zwin / zwina (ZWIEN / ZWIE-na): mooi, lekker (mannelijk / vrouwelijk)
20. Hamdullah (ham-doe-LAH): godzijdank; het antwoord op "hoe gaat het" en wat je zegt na het eten

In Berberdorpen in de Atlas valt het altijd goed als je "azul" (hallo) en "tanmirt" (dank je) in het Tamazight zegt.

Groeten

In Marokko groet je altijd: als je een winkel binnenkomt, in een taxi stapt of een dorp inloopt. "Salam" met een handdruk is de standaard. Tussen vrouwen volgen soms twee kussen op de wang. Een man geeft een vrouw niet altijd een hand. Dat doet hij uit respect; onbeleefd is het niet bedoeld. Wacht dus af of hij zijn hand uitsteekt en leg anders je hand op je hart. Met dat gebaar kun je na een groet ook "dank je" of "aangenaam" zeggen.

Foto's

Vraag altijd voordat je iemand fotografeert. Veel Marokkaanse vrouwen en oudere mensen willen niet op de foto, en het is respectloos om het stiekem toch te doen. Bij kinderen vraag je het aan de ouders. Op Jemaa el-Fna verwachten slangenbezweerders, muzikanten en de mannen met apen een fooi voor een foto. Wil je niet betalen, richt je camera dan ergens anders op. Gebouwen, straten en markten mag je gewoon fotograferen, behalve militaire objecten en politie.

Handen, schoenen en lichaamstaal

• Geef en ontvang alles met je rechterhand: geld, brood, een kopje thee. De linkerhand geldt als onrein.
• Trek je schoenen uit als je een huis binnengaat, en meestal ook in een riad-salon met tapijten. Kijk of er schoenen bij de deur staan.
• Wijs niet met je voet naar mensen en ga niet zo zitten dat je voetzolen naar iemand wijzen.
• Handen vasthouden of zoenen in het openbaar tussen man en vrouw wordt niet gewaardeerd. Tussen vriendinnen is gearmd lopen heel normaal.
• Je stem verheffen of boos worden werkt averechts. Blijf rustig en beslist, dan kom je verder.

Uitnodigingen

Een uitnodiging voor thee is gemeend, ook in een winkel. Zo heten Marokkanen je welkom, en het verplicht je tot niets. Word je bij iemand thuis uitgenodigd, dan is dat een eer. Neem iets mee: gebak, fruit of suiker. Dat laatste is traditioneel. Trek je schoenen uit, neem de thee aan, eet van wat je wordt aangeboden en zeg dat het lekker is. Vraag niet te veel over geld of politiek, wel over familie en het dorp.

Bij een overnachting bij een Berberfamilie, die op sommige van onze reizen mogelijk is, maak je dit mee. Saïd regelt dat soort ontmoetingen en Soukayna is erbij om te vertalen.

Religie

Marokko is een islamitisch land en je ziet de religie terug in het dagelijks leven: de oproep tot gebed vijf keer per dag, de vrijdag als rustdag, Ramadan. Van jou wordt alleen respect gevraagd. Praat niet oneerbiedig over de islam, ga niet vlak voor een moskee poseren en houd rekening met de sluitingstijden rond het vrijdaggebed. Over reizen tijdens de vastenmaand lees je meer in de gids over Ramadan.

Vrouwen onder elkaar

Als vrouw kom je in Marokko op plekken waar mannen niet komen: de vrouwenhamam, de keuken, de gesprekken in huis terwijl de mannen buiten blijven. Met een vrouwelijke chauffeur gaat dat makkelijker. Soukayna wordt in dorpen ontvangen als een vrouw onder vrouwen, en jij met haar. In de gids over veiligheid lees je hoe dat ook bijdraagt aan een veilige reis.